23 stycznia 2005
Zakończył się kolejny etap zmagań środowiska Ormian Polskich o odzyskanie spuścizny swoich przodków i własności parafii ormiańskiej w Gliwicach. Czas na krótkie podsumowanie.

15 lipca i 12 listopada 2004 Prymas Józef Glemp wydał dwa dekrety ustanawiające księdza kanonika Tadeusza Zaleskiego-Isakowicza duszpasterzem Ormian w Polsce południowej, księdza Artura Avdalyana – duszpasterzem na Polskę centralną i południową i dodatkowo – proboszczem parafii gliwickiej, a księdza Józefa Kowalczyka skierował do pracy w diecezji zielonogórsko-gorzowskiej w charakterze kapłana rzymsko-katolickiego i „konsultora” Prymasa ds. ormiańskich oraz kustosza armeników i archiwaliów. Ksiądz Kowalczyk okrył się na przestrzeni wielu lat złą sławą jako „opiekun” spuścizny Ormian Polskich posuwając się m.in. zaboru naszego mienia i nie dopuszczając nikogo do kontroli nad bezcennymi materiałami, obrazami, wyposażeniem kościelnym, itd.. Dość powiedzieć, że nie wiemy, co się z naszymi armenikami dzisiaj dzieje – czy nie zostały wywiezione z Polski, sprzedane czy zniszczone.

Wielu Ormian Polskich podpisało w sierpniu list do Prymasa wyrażający niezadowolenie z powodu przekazania ks. Kowalczykowi opieki nad armenikami. Proponowaliśmy rzetelne zinwentaryzowanie archiwaliów i przekazanie ich do dyspozycji np. Muzeum Archidiecezjalnego w Warszawie. Odpowiedzią było co prawda przywrócenie parafii w Gliwicach, ale także potwierdzenie mianowania ks. Kowalczyka kustoszem armeników. 15 listopada delegacja: Monika Agopsowicz, Anna Olszańska i Jan Mojzesowicz udała się do Prymasa. Miało dojść do szybkiego zlokalizowania archiwaliów wywiezionych przez ks. Kowalczyka i ich zinwentaryzowania także przez przedstawicieli Ormian Polskich. Złą wiadomością, którą delegacja została zaskoczona było to, że Prymas zamierza podarować XIII-wieczny ormiański Ewangeliarz do Biblioteki Watykańskiej, pozostawiając w Polsce faksymile.

W grudniu dowiedzieliśmy się, że na koncie pozostającym do dyspozycji Prymasa znalazły się pieniądze ze sprzedaży (bez wiedzy i woli parafian) nieruchomości należących do parafii gliwickiej. Tym samym dowiedzieliśmy się, że zniknęły podstawy materialnego bytu tej parafii, a należące do niej mieszkanie okazało się praktycznie niedostępne. Inwentaryzacja armeników okazała się po raz kolejny niemożliwa.

W tej sytuacji napisany został list do Prefekta Kongregacji Kościołów Wschodnich, który podpisali przedstawiciele czterech głównych ośrodków: Gdańska, Warszawy, Krakowa i Gliwic. List ten osobiście zawiózł do Rzymu Maciej Bohosiewicz. Tam spotkał się z prałatem Krzysztofem Nitkiewiczem odpowiedzialnym za sprawy m.in. kościoła ormiańsko-katolickiego w Polsce. Z rozmowy z nim wynikało, że Kongregacja dobrze orientuje się w sytuacji. Maciej Bohosiewicz odniósł wrażenie, że sympatia Kongregacji jest po stronie Ormian. Niemniej, sprawa skierowana zostanie ponownie do Prymasa Glempa i nuncjusza abp. Józefa Kowalczyka. 

Czekamy na odpowiedź z Kongregacji. Jednocześnie Monika Agopsowicz przygotowuje na podstawie dostępnych list armeników, archiwaliów, pamiątek ofiarowanych ks. Kowalczykowi przez osoby prywatne bazę danych spuścizny Ormian Polskich, która powinna znajdować się pod opieką parafii i proboszczów ormiańskich.

Do listu do Kongregacji dołączyliśmy wielostronicową dokumentację sięgającą 1988 roku. Na adres Moniki Agopsowicz prosimy o przesyłanie wszelkich informacji o przedmiotach kultu, ornatach, księgach metrykalnych, zabytkach literatury, obrazach, archiwaliach, które należały do parafii ormiańskich oraz przedmiotach, które wypożyczali Państwo ks. Józefowi Kowalczykowi.

Z ostatniej chwili: zatwierdzona została ustawa o mniejszościach narodowych, do których zaliczeni zostali także Ormianie.

Z serdecznymi pozdrowieniami,
Monika Agopsowicz
Marta i Maciej Bohosiewiczowie

Marta Axentowicz-Bohosiewicz
ul. Grodeckiego 18
05-822 Milanówek
tel./faks: (22) 724-74-71
E-mail: mboho@poczta.onet.pl

Monika Agopsowicz
ul. Sobieskiego 155a
05-070 Sulejówek
tel. (22) 783 33 93
faks: (22) 783 34 99
E-mail: lokalna@elokalna.pl